چیله گئجسینین قاپیزی
«آغاجیلا بالتاحیکایسی»
بالتادان بیرگون آغاج چوخلو شیکایت ائیلدی.
هرنه گورموشدیر ضرربیر- بیر قرائت ائیلدی.
نیفرینه چکدی، سنی آللاه، گیریفتار ائیله سین
کیم داداندیردی منه کیم نر، هدایت ائیلدی.
اینسانین آسایشی مندندی یوزلر عرصه ده
بو ایاقدا بس نیا سندن حمایت ائیلدی؟
بالتالانمیشدی ازلدن هئیکلی هر عصریده،
کئچمشیله ایندینی قاتدی روایت ائیلدی.
هم کسیرسن ریشمی، هم دوغرویورسان شوکمی.
دوغرانیلمیش شوکنی اللرده آیت ائیلدی.
چوخ ملامتدن سونرا نوبت یئتیشدی بالتیا،
آچدی بیر سئرری او دم خلقه حئکایت ائیلدی.
من کی یاتمیشدیم بئشیکده نه صداو نه صوداع.
کیم منی بیدار ائدیب کیم نر جنایت ائیلدی.؟
سال یادا بیر کئچمیشی گلدین کناریمدا دوروب،
کیم منه آرشین یاریم، دالدان عنانت ائیلدی؟.
هم یونوب هم یاغلامیش همده تتو ائتمیش باشین.
عاقبتدن بی خبر تا بی نهایت ائیلدی.
چون اجیر ائتدین منی، اوز جینسووی قویدون منه.
نقطه- نقطه عالمه اوردان سرایت ائیلدی.
منده والله یوخ گوناه واردی اگرخلق سئولسین.
بالتاسیز ظالیم دوروب جانئب رعایت ائیلدی.
در روز بیست ششم آذر ماه ۱۳۲۵ تمام کتابهای که به زبان ترکی نوشته شده بود
توسط رژیم آپارتاید پهلوی درآذربایجان سوزانده شد.
و هیچ سازمان و نهاد داخلی و بین المللی به آن اعتراض نکرد .
تنها کسی که به این عمل وحشی اعتراض کرد صمد وورغون شاعر بلند آوازه جمهوری آذرباجان بود.
وشعر فوق را هم به همین خاطر سرود.
يانديريلان كيتابلار- ١٩٤٧
(كتابهاي سوزانيده شده در تاریخ 26 آذر ماه 1325 )
جللاد! سنين قالاق قالاق يانديرديغين كيتابلار
مين كمالين شؤهرهتيدير، مين اورهيين آرزيسي.
بيز كؤچهريك بو دونيادان، اونلار قالير ياديگار.
هر ورهقه نقش اولونموش نئچه اينسان دويقوسو
مين كمالين شؤهرهتيدير، مين اورهيين آرزيسي.
يانديرديغين او كيتابلار آلوولانير.... ياخشي باخ!
او آلوولار شؤعله چكيب شفهق سالير ظولمهته.
شاعيرلهرين نجيب روحو مزاريندان قالخاراق
آلقيش دئيير عئشقي بؤيوك، بير قهرهمان ميللهته.
او آلوولار شؤعله چكيب شفهق سالير ظولمهته.
جللاد! منيم ديليمدهدير باياتيلار، قوشمالار
دئ!، اونلاري هئچ دويدو مو سنين او داش اورهيين؟
هر گرايلي پردهسينده مين آنانين قلبي وار.
هر شيكستهم اؤولاديدير بير موقهددهس ديلهيين
دئ!، اونلاري هئچ دويدو مو سنين او داش اورهين؟
سؤيله!، سن مي خور باخيرسان منيم شئعير ديليمه؟
قوجا شرقين شؤهرهتيدير فوضولي`نين غزهلي!
سن مي ترك خر دئييرسهن اولوسوما، ائليمه؟
داهيلهره سود وئرميشدير آزهربايجان گؤزهلي.
قوجا شرقين شؤهرهتيدير فوضولي نين غزهلي!
جللاد! يانيب اود اولسا دا، كوله دؤنمهز آرزيلار،
طبيعهتين آنا قلبي قول دوغماميش اينساني!
هر اورهيين اؤز دونياسي بير سعادهت آرزيلار
قانلار ايله يازيلميشدير هر آزادليق دستاني.
طبيعهتين آنا قلبي قول دوغماميش اينساني!
ازهل باشدان دوشمهنيمدير اوزو موردار قارانليق.
هر تورپاغين اؤز عئشقي وار، هر ميللهتين اؤز آدي
كاييناتا دهييشمهرهم شؤهرهيمي بير آنليق
منهم اودلار اؤلكهسينين گونهش دونلو اؤولادي!
هر تورپاغين اؤز عئشقي وار، هر ميللهتين اؤز آدي!
نهدير او دار آغاجلاري؟، دئ!، كيملهردير آسيلان؟
اويونجاق مي گلير سنه وطهنيمين حاق سسي؟
دايان!.... دايان!.... اوياق گزير هر اورهكده بير آسلان
بوغازيندان ياپيشاجاق اونون قادير پنجهسي
اويونجاق مي گلير سنه وطهنيمين حاق سسي؟
جللاد! سن مي، دئ!، قيريرسان فداييلهر نسليني؟
ميللهتيمين صاف قانيدير قورد كيمي ايچدييين قان!
زامان گلير... من دويورام اونون آياق سسيني
شهيدلهرين قييام روحو ياپيشاجاق ياخاندان
ميللهتيمين صاف قانيدير قورد كيمي ايچدييين قان!.
بير ورهقله تاريخلهري، اوتان منيم قارشيمدا!
آنام تومريس كسمهدي مي كئيخوسروو`ون باشيني؟
كوراوغلو`نون، ستتارخان`ين چلهنگي وار باشيمدا
نسيللهريم قويماياجاق داش اوستونده داشيني
آنام تومريس كسمهدي مي كئيخوسروو`ون باشيني؟
سور آتيني، دؤرد نالا چاپ! مئيدان سنيندير .... آنجاق
من گؤرورهم آل گئيينيب گلهن باهار فصليني.
قوجا شرقين گونهشيدير يارانديغيم بو تورپاق
من يئتيرديم آل بايراقلي اينقيلابلار نسليني
من گؤرورهم آل گئيينيب گلهن باهار فصليني!
یاشاردیم
بیلئیدیم بیربئله ایستیسن منی
آجی گونلریمی شیرین یاشاردیم
سوومازدیم اومرومو بوش- بوش فناده
چکردیم قایداسین یئرین یاشاردیم
بیلسئیدیم کولگه ندن قاچمازدیم گونه
قویمازدیم اوجاقی گاه یانا سونه
یاشاردیم یانیندا، من گوله- گوله
گیرردیم قوینووا، درین یاشاردیم
من سنی سئویرم اورکدن دومان
ازل گوردوگووم، همانام همان
ائتسئیدیم عشقینده، ذره جه گومان
بوآتش اچینده، سرین یاشاردیم؟
محمد احمدییم 1342-ینجی ایلده ميیانانین مئیهاوا کندینده (بوزقوش داغینین آلت الینده)